Fundacja Równik » KTO JEST KIM? Rozszyfrowanie świata specjalistów

Świat specjalistów może wydawać się skomplikowany. Wiele podobnych do siebie nazw ale nikt nie wyjaśnił, do kogo i z czym się zwrócić. Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra- czym różnią się te zawody i od kogo uzyskamy adekwatną do sytuacji pomoc? Kto może prowadzić psychoterapię? Co oferują nam psychiatrzy? Czy warto korzystać z usług kilku specjalistów jednocześnie? Gdzie w tym wszystkim znajdują się pedagodzy? W poprzednim artykule zajęliśmy się tematyką poradnictwa, w tym pójdziemy o krok dalej i przyjrzymy się osobom, które mogą nam udzielić profesjonalnej pomocy. Jeśli decydujesz się szukać pomocy nie wymagamy od Ciebie, żebyś wiedział jaki zakres kompetencji ma dana osoba. Nie stawiaj diagnozy samodzielnie, od tego są specjaliści, który pokierują Cię do kogo powinieneś trafić. Nie musisz wiedzieć, jakiego specjalisty potrzebujesz. Wystarczy, że wiesz, że chciałbyś otrzymać pomoc. Psycholog bardzo często jest pierwszą osobą, do której zgłaszamy się gdy zmagamy się z kryzysem natury psychicznej. Gdy zaczyna nas coś niepokoić lub przytłaczają nas silne emocje nie zawsze wiemy, jakiej pomocy potrzebujemy. Trudno oczekiwać od osoby przeżywającej kryzys, będącej w „dołku” emocjonalnym czy odczuwającej silne napięcie, by wiedziała do którego specjalisty powinna się udać. Warto więc zrobić pierwszy krok i zwrócić się po pomoc do psychologa. W przypadku gdy problem wykracza poza kompetencje psychologa kieruje on nas do odpowiedniej osoby pedagoga, psychoterapeuty bądź psychiatry. Uporządkujmy więc teraz najważniejsze informacje.

Psycholog-czy to pierwszy krok w szukaniu pomocy?

Kim jest tak naprawdę jest psycholog, czym się dokładnie zajmuje i w czym może pomóc? Już odpowiadamy. Psychologiem jest osoba, która ukończyła jednolite studia magisterskie lub studia pierwszego i drugiego stopnia na kierunku psychologia i uzyskała tytuł zawodowy magistra. Po skończonych studiach można kontynuować kształcenie wybierając specjalizacje w konkretnej dziedzinie i uzyskując tym samym bardziej szczegółową wiedzę w danym zakresie. Możemy się bowiem spotkać z takimi nazwami jak psycholog kliniczny, sądowy czy neuropsycholog. Ukończenie studiów psychologicznych daje nam prawo do wykonywania zawodu psychologa, a dalsze kształcenie pozwala ukierunkować na pracę z konkretną grupą, problemem czy środowiskiem. Mówiąc o obszarach pracy psychologa warto na początek wymienić szeroko ujętą pomoc psychologiczną, taką jak konsultacje czy poradnictwo psychologiczne. W trakcie konsultacji ważne jest zebranie wywiadu, czyli określenie trudności z jakimi pacjent się zmaga, poznanie sytuacji, przejrzenie się sposobie funkcjonowania, rozpoznanie zasobów oraz ustalenie, czego dana osoba potrzebuje. Poradnictwo koncentruje się na poszukiwaniu sposobów radzenia sobie z sytuacją problemową taką jak: trudności w relacjach, zmiany życiowe i związany z tym stres, problemy z adaptacją do nowej sytuacji, problemy z komunikacją czy radzenie sobie z emocjami. Wśród kompetencji psychologa wymienić możemy także przeprowadzanie diagnozy psychologicznej (korzystając z wywiadu, kwestionariuszy i testów). Specjalista przygląda się wtedy bowiem funkcjonowaniu pacjenta, a po odbytych spotkaniach może przygotować opinię psychologiczną. Dodatkowo psychologowie zajmują się także psychoedukacją. Jest to nic innego, jak przekazywanie wiedzy psychologicznej w taki, sposób by pacjent mógł lepiej zrozumieć siebie i swoje funkcjonowanie. Psychoedukacja może koncentrować się m.in. na takich tematach jak: ADHD i spektrum autyzmu, regulacja emocji, mechanizmy powstawania trudności, komunikacja, trudności rozwojowe dziecka i wiele innych.

Psychoterapeuta-kim jest i czym się zajmuje?

W poprzednim artykule przyjrzeliśmy się bliżej temu, czym właściwie jest psychoterapia. Teraz warto skupić się na osobie, która taką pomoc oferuje. Psychoterapeuta to osoba, która ukończyła studia wyższe (najczęściej na kierunku psychologicznym, pedagogicznym, medycznym czy pokrewnym) oraz rozpoczęła lub ukończyła specjalistyczne, kilkuletnie szkolenie psychoterapeutyczne. Psychoterapeuci pracują w konkretnym nurcie, zgodnie z tym jakie podejście terapeutyczne wybrali. Do najbardziej znanych nurtów należą: poznawczo-behawioralny (CBT), psychodynamiczny, systemowy, humanistyczny czy integracyjny. Różnice w wymienionych nurtach polegają m.in. na innym rozumieniu tego, skąd biorą się trudności człowieka i co pomaga je zmienić. Zgodnie z tym każdy nurt ma swoje stosowane metody, sposób prowadzenia rozmowy czy role terapeuty. Psychoterapeuta ma wiedzę z zakresu konkretnego podejścia, własne doświadczenie terapeutyczne oraz pracował pod superwizją. Mówiąc o obszarach pracy psychoterapeuty możemy wymienić np. trudności emocjonalne, obniżony nastrój, problemy z poczuciem własnej wartości, kryzys życiowy, trudne doświadczenia z przeszłości, problemy rodzinne i zaburzenia psychiczne. Specjalista ten może prowadzić psychoterapie zarówno krótko jak i długoterminową, indywidualną, grupową czy dla par. Warto tutaj wspomnieć o tym, że psycholog i psychoterapeuta to nie są synonimy. Owszem psycholog może być także psychoterapeuta, ale to nie oznacza że każdy psycholog nim jest. Warto więc zwrócić uwagę, czy osoba ta ma odpowiednie wykształcenie, by móc posługiwać się mianem psychoterapeuty.

Psychiatra-lekarz od zdrowia psychicznego

Mówiąc o specjalistach zajmujących się zdrowiem psychicznym, nie sposób pominąć psychiatry. W odróżnieniu od psychologa ma on wykształcenie medyczne, w związku z tym, jeśli są ku temu przesłanki, może przepisać leki, wystawić zwolnienie lekarskie lub skierować na oddział czy leczenie w szpitalu psychiatrycznym. Specjalista ten specjalizuje się w rozpoznaniu i leczeniu zaburzeń i chorób psychicznych. Podczas spotkania przeprowadza on wywiad i ocenia stan psychiczny pacjenta. Do psychiatry możemy zgłosić się gdy doświadczamy długotrwale obniżonego nastroju, cierpimy na trudności ze snem, zmagamy się z silnym lękiem i napięciem, mamy duże problemy z koncentracją, mamy myśli samobójcze, zauważyliśmy objawy psychotyczne lub gdy podejrzewamy u siebie zaburzenia takie jak: depresja, schizofrenia, zaburzenia lękowe itp.

Pedagog i pedagog specjalny- czyli o innych ważnych specjalistach

Na naszej rozpisce specjalistów jest jeszcze jedno miejsce- przeznaczone dla pedagoga. W szczególności, gdy odnosimy się do pracy z dziećmi i młodzieżą to jego rola jest nieoceniona. Mamy tu na myśli specjalistę zainteresowanego człowiekiem w procesie rozwoju, wychowania, edukacji, funkcjonowania w środowisku społecznym i szkolnym. Do pedagoga możemy zostać skierowani w przypadku gdy trzeba: rozpoznać trudności edukacyjne, wesprzeć ucznia z trudnościami w nauce, pomóc w rozwijaniu umiejętności uczenia się, wesprzeć przy trudnościach społecznych, udzielać porad dotyczących problemów wychowawczych czy wesprzeć ucznia w wyborze dalszej drogi edukacyjnej. Dodatkowo pedagog może prowadzić zajęcia o charakterze profilaktycznym i współpracować zarówno z rodzicami jak i nauczycielami. Mówiąc o pedagogu specjalnym mamy na myśli osobę, która jest dodatkowo przygotowana do pracy z osobami z niepełnosprawnością czy innymi trudnościami wymagającymi specjalistycznego wsparcia. W tym przypadku do kompetencji należy m.in. rozpoznanie indywidualnych potrzeb i dostosowanie sposobów pracy i wymagań do możliwości, rozwijanie samodzielności czy pomoc w organizowaniu odpowiednich warunków kształcenia.

Jeden problem, kilku specjalistów- czyli kto właściwie może pomóc?

Skoro już wiemy, czym zajmują się dani specjaliści warto to połączyć, ponieważ często te osoby tworzą zespół. Nie zawsze chodzi o znalezienie jednego najlepszego specjalisty, czasem najlepsze efekty daje współpraca kilku osób i oddziaływania na różnych płaszczyznach. W praktyce zdarza się, że jedna osoba korzysta zarówno z pomocy np. psychoterapeuty i psychiatry. Nie oznacza to, że specjaliści nie radzą sobie sami z problemem pacjenta. Wynika to z tego, że każdy specjalista może spojrzeć na daną trudność z innej perspektywy i wdrożyć inne metody, które razem będą działać jeszcze lepiej. Najłatwiej będzie to pokazać, wykorzystując przykłady. Sytuacja 1: Dziecko z ADHD ma trudności z koncentracją i funkcjonowaniem w szkole, co przekłada się na wyniki w nauce. Kto może mu pomóc? Po pierwsze psycholog by sporządzić diagnozę psychologiczną funkcjonowania poznawczego i emocjonalnego, dzięki której będziemy wiedzieli, jakie obszary wymagają największego wsparcia. Po drugie pedagog by wesprzeć edukacyjnie, dostosować metody pracy do jego potrzeb i wprowadzić rozwiązania ułatwiające funkcjonowanie w szkole. Po trzecie psychiatra, jeśli występujące trudności z koncentracją są na tyle duże, że warto wdrożyć farmakoterapię. Sytuacja 2: Osoba przeżywająca poważny kryzys emocjonalny z obniżeniem nastroju. Tutaj także może pomóc jednocześnie kilku specjalistów. Psycholog, do którego w pierwszej kolejności trafia pacjent może zidentyfikować sytuację, pomóc w rozpoznaniu aktualnych potrzeb, udzielić wsparcia i skierować do psychoterapeuty, który popracuje nad długofalowym rozwiązaniem trudności. W takiej sytuacji adekwatna może być także medyczna ocena stanu psychicznego i ewentualne wdrożenie leków przez psychiatrę. Dlatego właśnie warto pamiętać, że pytanie „Do kogo powinienem się udać?” nie zawsze ma jedną odpowiedź. Ważne by spojrzeć na trudność z różnych perspektyw, zaopiekować się pacjentem i dobrać mu, jak najlepszą formę pomocy.

Mit: Psycholog i psychoterapeuta to ten sam zawód i zajmują się tym samym.

Fakt: Są to odrębne profesje, z różnym zakresem kompetencji, choć jedna osoba może posiadać kwalifikacje w obu.

Mit: Jeśli jeden specjalista mnie nie przyjął albo skierował do kogoś innego to znaczy, że nie chce mi pomóc.

Fakt: Skierowanie do innego specjalisty może być przejawem troski i odpowiedzialnego podejścia do swojego zawodu, rozpoznanie trudności i przekierowanie na inną formę pomocy jest wyrazem dbania o pacjenta.

Podsumowanie

Słowem zakończenia mamy nadzieję, że ten wpis w przejrzysty sposób pokazał, że psycholog, psychoterapeuta, psychiatra i pedagog to różni specjaliści, z odmiennym wykształceniem, jednak mogący się wzajemnie w pracy uzupełniać. Wybór odpowiedniej osoby w dużej mierze zależy od tego, z jaką trudnością się zmagamy, czego oczekujemy i jakiego rodzaju pomoc będzie w tej sytuacji najbardziej odpowiednia. Gdy pojawia się kryzys warto skonsultować to z psychologiem, który pomoże nam określić charakter problemu i wskaże, do którego specjalisty powinniśmy się udać.

Bibliografia:

· Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk. (brak daty). Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra – czym się różnią i w czym mogą pomóc? Psychologia dla Społeczeństwa. https://zdrowie.psych.pan.pl/wiedza/psycholog-psychoterapeuta-psychiatra-czym-sie-roznia/

· Majewicz, P., & Mikrut, A. (red.). (2008). Kompetencje pedagoga w kontekście teorii i praktyki edukacji specjalnej. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

· Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2026). Zawód psycholog. https://www.gov.pl/web/rodzina/zawod-psycholog

· Sęk, H. (Red.). (2013). Psychologia kliniczna (T. 1). Wydawnictwo Naukowe PWN.